Patroni 2025: Pawlikowska-Jasnorzewska, Reymont, Słonimski, Żeromski
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
9 lipca 2025 roku przypada 80. rocznica śmierci jednej z największych polskich poetek – Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. W uchwale napisano, że „tomiki z wierszami Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej nadal są wznawiane, czytane i tłumaczone m.in. na języki angielski, niemiecki, francuski, włoski, rosyjski, szwedzki, chiński, japoński i hindi, czyniąc z niej, obok Wisławy Szymborskiej, najchętniej przekładaną polską autorkę w historii […]. Spuścizna „polskiej Safony” to 500 wierszy, 20 sztuk teatralnych i 10 słuchowisk radiowych. To także kilkadziesiąt utworów stricte patriotycznych”
Urodzona 24 listopada 1891 w Krakowie (…)Wiersze zaczęła pisać, gdy miała siedem lat (…). Znana jest głównie dzięki romantycznej poezji i pięknym frazom wyśpiewanym m.in. przez Ewę Demarczyk: „Nie widziałam cię już od miesiąca/ I nic. Jestem może bledsza, trochę śpiąca/ trochę bardziej milcząca/ Lecz widać można żyć bez powietrza”. W zbiorowej świadomości pozostał obraz poetki piszącej o miłości i cierpieniu po stracie miłości. To niepełny portret. Osobny rozdział jej życia rozpoczął się bowiem na emigracji w Anglii. (…)
Władysław Stanisław Reymont
W uchwale przypomniano, że w 2025 roku przypada 100. rocznica śmierci tego wybitnego twórcy, laureata Nagrody Nobla z 1924 roku. Popularność przyniosły mu powieści „Ziemia obiecana”, „Komediantka”, „Fermenty” oraz zbiory nowel. W 1902 roku „Tygodnik Ilustrowany” rozpoczął drukowanie powieści „Chłopi”, a 2 lata później pojawiło się jej wydanie książkowe. Dodano, że „ta wiejska epopeja stała się najważniejszym wydarzeniem literackim, podziwiano autora za wierne odtworzenie rytmu życia społeczności wiejskiej, za umiejętne łączenie naturalistycznych opisów, a także za niemal impresjonistyczne pokazanie przyrody. Podkreślano dbałość o szczegóły i odrzucenie młodopolskiej egzaltacji”.
Urodzony 7 maja 1867] w Kobielach Wielkich. Od najmłodszych lat wolał czytać książki. Miał doskonały zmysł obserwacji, wrodzoną głęboką inteligencję emocjonalną oraz świetną pamięć wzrokową. Jest autorem nie tylko „Chłopów”, ale też powieści takich jak m.in. „Komediantka”, „Fermenty” czy „Wampir”.
Wspominano go jako człowieka towarzyskiego i pełnego uroku. Podobno potrafił rozmawiać ze wszystkimi i świetnie prawił komplementy. Świat, który Reymont malował w swoich powieściach, do dziś jest niezwykle barwny. Literaturoznawcy podkreślają, że jego teksty są jak scenariusze filmowe. W opisach Reymont opiera się na obrazach przenikających się nawzajem, barwnych i dynamicznych. Cechy te uchodzą za znaki rozpoznawcze jego twórczości. (…)
Antoni Słonimski
Z okazji 130. rocznicy urodzin polskiego poety, pisarza, tłumacza, publicysty, rysownika, krytyka literackiego, człowieka wielu talentów, przypadającej w przyszłym roku ogłoszono Rok 2025 Antoniego Słonimskiego. Wyrażając uznanie dla artystycznego dorobku podkreślono w uchwale, że „był jednym ze współtwórców pierwszej w wolnej Polsce kawiarni literackiej Pod Pikadorem, a niedługo później – grupy poetyckiej Skamander. W latach międzywojennych współpracował z Kurierem Polskim i Wiadomościami Literackimi oraz licznymi kabaretami. Był także współzałożycielem pierwszej w Polsce organizacji ochrony praw autorskich, znanej dziś jako Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych”.
Urodzony 15 listopada 1895 w Warszawie, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. (…)
Ukończył warszawską Szkołę Sztuk Pięknych (1917), w latach 1916–1918 wystawiał swoje prace na kilku wystawach zbiorowych i indywidualnych. Współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Sowizdrzał” (1913–1919) i z miesięcznikiem „Pro arte” (1919). Był współzałożycielem kabaretu Pikador (1918), współtwórcą grupy poetyckiej Skamander (1919), współpracował z pismem „Skamander” (1920–1928, 1935–1939), „Zdrojem” (1919), „Kurierem Polskim” (1920–1923, redagował tam m.in. dział „Sztuka”). Od 1924 współpracował z „Wiadomościami Literackim”, gdzie prowadził dział recenzji teatralnych (1924–1939), stały felieton („Kronika tygodniowa” 1927–1939), żartobliwe recenzje grafomańskich tomików poetyckich („Książki najgorsze” 1924–1925). Tworzył teksty kabaretowe dla teatrów Czarny Kot (1918), Qui Pro Quo (od 1919), Stańczyk (1922–1925), Perskie Oko (od 1925), Banda (1931-1932), Cyrulik Warszawski (od 1935), Ali Baba (1939), Tip Top (1939) oraz rosyjskiego Niebieskiego Ptaka (1924). W latach 1926–1934 współpracował z tygodnikiem satyrycznym „Cyrulik Warszawski”. Podróżował m.in. na Bliski Wschód (1923), do Brazylii (1924)
i wielokrotnie do Wielkiej Brytanii. Był członkiem ZZLP (Związku Zawodowego Literatów Polskich – od 1928) i Polskiego PEN Clubu, współpracował z działem rozrywkowym Polskiego Radia.(…)
Stefan Żeromski
W 2025 roku przypada 100. rocznica śmierci „jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy, duchowego autorytetu polskiej inteligencji, autora opowiadań, powieści, dramatów i reportaży, które ukształtowały narodowe myślenie wielu pokoleń Polaków”. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż „Stefan Żeromski był twórcą przekonanym o doniosłej funkcji literatury, wierzył bowiem w szczególne posłannictwo pisarza i w jego odpowiedzialność za kształtowanie losu narodu i Ojczyzny”.
Urodzony 14 października 1864 w Strawczynie. Młodość Żeromskiego nie była szczęśliwa i beztroska. Pochodził ze zubożałej szlacheckiej rodziny. Nauka w szkole sprawiała mu trudności. Jego bytowanie w tym czasie przypominać musiało smutny los biedoty opisanej przez niego w „Ludziach bezdomnych”: cierpiał z powodu chorób, biedy i głodu. Nie układało mu się też w sprawach miłosnych. Nieszczęśliwą była jego miłość do Heleny Skierskiej. (…) Przyszły pisarz chciał zostać lekarzem, ale brak matury i kiepska pensja korepetytora pozwoliły mu jedynie na podjęcie studiów weterynaryjnych w Warszawie. Tam zetknął się z tajnym nauczaniem i ruchem socjalistycznym. (…)